«دوست بزرگ» یا مکمل ۱۰ زمانی به کار می‌آید که جمع یا تفریق یک رقم از مرز ۹ به ۱۰ عبور میکند و باید به ستون کناری هم دست بزنید؛ مثلاً برای جمع کردن ۸ با عددی که ستونش پر است، ۱۰ واحد به ستون بعدی منتقل و ۲ واحد (مکمل ۸ نسبت به ۱۰) از همین ستون کم می‌شود. این سطح دقیقاً روی همین «رد شدن از ۱۰» و انتقال بین ستون‌ها تمرکز دارد.
تمرین دوست بزرگ (متمم ۱۰) و عبور از ۱۰
در این سطح چه چیزی تمرین می‌شود؟
تشخیص لحظه‌ای که جمعِ دو رقم از ۹ رد می‌شود و باید به ستون بعدی منتقل شود
استفاده از مکمل ۱۰ برای جمع (مثلاً ۹ ↔ ۱، ۸ ↔ ۲، ۷ ↔ ۳)
به‌کارگیری همان تکنیک برای استقراض در تفریقِ چندرقمی
تمرین رد شدن از ۱۰ در چند ستون پشت‌سرهم، برای اعداد دورقمی و بالاتر
قواعد ساختِ سوال‌ها
در هر سوال، دست‌کم یکی از آیتم‌ها طوری ساخته می‌شود که همان ستون از ۱۰ عبور کند (نیاز به دوست بزرگ)؛ سایر ستون‌ها عمداً مستقیم می‌مانند.
آیتم اول هر سوال همیشه مستقیم است.
حاصل جزئی هرگز منفی نمی‌شود؛ اگر رد شدن از ۱۰ در تفریق باعث منفی‌شدن کل عدد شود، آن آیتم به‌جای تفریق جمع می‌شود.
مناسب چه کسی است؟
مناسب کسی که دوست کوچک را کامل مسلط شده و آماده‌ی یادگیری تکنیک دوم (دوست بزرگ) است.
این آزمون در مجموع ۱۲۰ سوال و ۱۲۰۰ امتیاز دارد.
ساختار سوالات این آزمون
یک‌رقمی ۲ آیتمی — ۲۰ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
یک‌رقمی ۳ آیتمی — ۲۵ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
یک‌رقمی ۴ آیتمی — ۲۵ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
یک‌رقمی ۵ آیتمی — ۲۰ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
دورقمی ۴ آیتمی — ۱۵ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
دورقمی ۶ آیتمی — ۱۵ سوال، هرکدام ۱۰ امتیاز
نمونه سوال چرتکه و حل گام‌به‌گام آن
۹ + ۷ − ۸ را حساب کنید.
۹ + ۷ = ۱۶ دوست بزرگ (+۷ = +۱۰ − ۳): یک واحد به دهگان اضافه و سه واحد از یکان کم می‌شود.
۱۶ − ۸ = ۸ قرض از دهگان (−۸ = −۱۰ + ۲).
پاسخ: ۸.
اشتباهات رایج
جا انداختن ستون کناری: در دوست بزرگ ستونِ کناری هم تغییر میکند؛ اگر فقط ستون یکان را اصلاح کنید، جواب ۱۰ واحد اشتباه می‌شود.
اشتباه در متمم ده: جفت‌ها ۱–۹، ۲–۸، ۳–۷، ۴–۶ و ۵–۵ هستند؛ برای افزودن ۷ باید ۳ کم شود.
قرض نگرفتن در تفریق: اگر عددِ فعلیِ ستون از عددِ تفریق‌شونده کوچک‌تر است، از ستون کناری قرض بگیرید و متمم را به ستون اضافه کنید.
سوالات متداول
«رد شدن از ۱۰» یعنی چه؟
وقتی جمع یا تفریق یک رقم از مرز ۹ به ۱۰ (یا برعکس) میرسد و باید ستون کناری هم تغییر کند.
فرق دوست بزرگ با دوست کوچک چیست؟
دوست کوچک متمم ۵ است و در همان ستون کار میکند؛ دوست بزرگ متمم ۱۰ است و ستون کناری را هم درگیر میکند.
چرتکه‌یار