ترفندهای ویژهٔ ضرب — آموزش چرتکه، سطح ۱۹

این سطح بخشی از دوره‌ی ۲۰ سطحیِ آموزش چرتکه است و زیرِ «بخش پنجم — موضوعات تکمیلی» قرار می‌گیرد. مطلب در ۸ بخشِ کوتاه ارائه می‌شود؛ هر بخش یک مفهومِ تازه را با مثالِ زنده روی چرتکه‌ی تعاملی نشان می‌دهد و در پایان یک خودسنجیِ کوتاه هست.

وقتی یکی از عددها فقط کمی با یک یا با توانی از ده (مثل ۱۰۰ یا ۱۰۰۰) فرق دارد، ضرب را می‌توان به «ضرب در توانی از ده و یک تفریق ساده» تبدیل کرد. مربع کردنِ عددهای دورقمی هم با شکستنِ عدد به دو بخش ساده می‌شود.

سرفصل‌های این سطح

  1. ضریبِ کمی بیشتر یا کمتر از یک
  2. مثال: ۷ × ۰٫۹۷
  3. گرد کردن به توانی از ده
  4. مثال: ۴۷ × ۹۹۹
  5. مربع کردن با دو بخش
  6. مثال: مربعِ ۴۸
  7. آزمایشگاهِ مربع کردن
  8. خودسنجی

مثال حل‌شده

۴۷ × ۹۹۹ و ۴۸² را حساب کنید.

  1. ۹۹۹ = ۱۰۰۰ − ۱، پس ۴۷ × ۹۹۹ = ۴۷٬۰۰۰ − ۴۷ = ۴۶٬۹۵۳.
  2. ۴۸ = ۵۰ − ۲، پس ۴۸² = ۵۰² − ۲ × ۵۰ × ۲ + ۲² = ۲٬۵۰۰ − ۲۰۰ + ۴ = ۲٬۳۰۴.

پاسخ‌ها: ۴۶٬۹۵۳ و ۲٬۳۰۴. نمونه‌ی دیگر: ۷ × ۰٫۹۷ = ۷ − ۰٫۲۱ = ۶٫۷۹.

اشتباهات رایج

سوالات متداول

چرا ۴۸ را «۵۰ − ۲» می‌نویسیم؟

چون مربعِ ۵۰ را همه به‌راحتی می‌دانند و فاصله‌ی ۴۸ تا ۵۰ فقط ۲ است؛ اتحادِ (۵۰ − ۲)² = ۵۰² − ۲ × ۵۰ × ۲ + ۲² بقیه‌ی کار را می‌دهد.

این ترفندها با ضرب معمولی چه فرقی دارند؟

نتیجه یکی است؛ فقط چون شکل عدد را تغییر می‌دهند، تعداد حاصل‌ضرب‌های جزئی کمتر می‌شود.

برای عددهای دیگر هم کار می‌کند؟

بله؛ برای هر عددی که به توانی از ده یا عددِ گردی نزدیک باشد (مثل ۹۸، ۱۰۲ یا ۲۹۹).

بعد از این سطح چه کار کنم؟

وقتی این سطح را تمام کردید، همان مهارت را با یک آزمونِ زمان‌دار امتحان کنید — روی هر سوال یک دکمه‌ی «راهنما» هست که حلِ همان سوال را قدم‌به‌قدم روی چرتکه نشان می‌دهد.